Overwegingen van achter ons liggende zondagen.

Overweging 17e zondag 2020 A van 26 juli door pastoor Jacques Grubben

Er bestaat een IQ, dat de verstandelijke intelligentie uitdrukt maar ook een EQ dat een indruk geeft van de emotionele intelligentie van een mens. Het een sluit het ander niet uit maar zeker ook niet bij voorbaat in. En als het IQ hoog is wil dat dan zeggen dat je wijs bent? Nee, dat is niet per definitie het geval. Toch wordt wijsheid volgens menselijke begrippen nogal eens gelijkgesteld aan het IQ. Persoonlijk ben ik van mening dat een hoog IQ niet per definitie wijsheid insluit. Wijsheid is volgens de dikke van Dale: ‘Het wijs zijn’ waarbij het inzicht wordt gepaard aan het verstand. Het begrip inzicht wordt omschreven als een mening hebben over, een kijk hebben op en het besef of bewustzijn hebben van. Kortom: een inzicht hebben is veelal breder en voegt toe aan hetgeen verstandelijk wordt begrepen. Er bestaat daarnaast ook de goddelijke wijsheid. Is dat niet een gave van of beter gezegd niet de Heilige Geest zelf? Zij handelt vanuit een vergezicht om vanuit het concrete en naar Gods bedoelingen te komen tot een vreedzame samenleving en een betere wereld in de toekomst. En de mens zet de gaven die hij of zij van God ontvangen heeft in voor deze harmonie en deze vrede tussen de medemensen en met God. De menselijke wijsheid is uiteindelijk goed vergelijkbaar, zo vermoed ik, met zoiets als een ambacht dat met de hulp van God in de lessen van het leven geleidelijk aan gestalte krijgt. We zeggen ook wel eens dat een vreedzame maatschappij en een betere wereld beginnen bij de mens krachtens de slogan ‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf.’ Tegen deze achtergrond mogen wij proberen om een antwoord te geven op de vraag die God lang geleden aan koning Salomo stelde ‘Wat wil je dat Ik je geef?’  De lezingen van vandaag komen uit:

  • het 1e boek Koningen (3, 5-7.12) en gaat over de droom van koning Salomo en de door God gestelde vraag ‘Wat wilt u dat Ik u geef?’;
  • de brief van de apostel Paulus aan de Romeinen (8, 28-30) spreekt over het geluk dat God voor iedere geroepene voor ogen heeft;
  • en in het Evangelie volgens Mattheüs (13, 24-43) spreekt Jezus in beeldtaal over het Rijk der hemelen.

In het 1e boek Koningen maken wij kennis met Salomo, de zoon van koning David. Een persoon met als het ware twee gezichten. In het eerste en grootste deel van zijn regeerperiode van pakweg 40 jaar is hij trouw in het geloof aan God, rechtschapen en is hij oprecht van hart. In de laatste jaren komt hij door zijn vele vrouwen, met alle gevolgen van dien voor het latere koninkrijk, tot een geloofsafval in de God van Israël. Aan het begin van zijn koningschap krijgt hij een droom waarin God hem de vraag stelt ‘Wat wil je dat Ik je geef?’ Een droom is volgens mijn bescheiden mening veelal iets van het onderbewuste en heeft te maken met een al dan niet (on)bewust verlangen. Salomo maakt in zijn droom een snel rekensommetje en realiseert zich dat hij een groot koninkrijk en volk geërfd heeft en dat hij nog een jongeman is. ‘Wat heb ik nodig om dit alles tot een goed einde brengen?’ lijkt hij zich vervolgens in ‘menselijke’ wijsheid af te vragen. Hij bidt om een opmerkzame geest, dat hij goed recht mag leren spreken en een duidelijk onderscheid mag leren maken tussen goed en kwaad. Een antwoord op Gods vraag dat eigenlijk neer komt op een verzoek om een ‘luisterend hart’ dat nadrukkelijk in verbinding staat met zijn verstand. Denk  daarbij maar eens het voorbeeld van zijn verbluffende rechtspraak over de twee vrouwen in het dispuut over het uit een van de twee geboren kind. Het ‘niet-aardse’ antwoord bevalt God zeer goed. Hij geeft hem in zijn goddelijke wijsheid het gevraagde in overvloed. Gezien het verloop van zijn verdere leven tot het moment van zijn geloofsafval, brengt deze keus hem geluk en zegen. En dat is bemoedigend voor de mensen van onze tijd om een soortgelijke keuze te maken.  De apostel Paulus bevestigt dit met zoveel woorden. Handel vanuit je geloof, lijkt hij te zeggen. En je zult in voor en tegenspoed overeind blijven om uiteindelijk het eeuwig leven te erven. Vrij vertaald betekent dit: Ga met God en handel in liefde naar Hem en de medemens toe. Het zal vruchtbaar zijn voor jou en voor de samenleving. Dat alles lijkt met een beetje goede wil aan te sluiten bij de kreet ‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf’.

In het Evangelie vergelijkt Jezus het geloof met alledaagse voorbeelden, een verborgen schat in de akker en een mooie parel op de markt. Beide zijn ‘te koop’ en moeten ons alles waard zijn, zegt Hij. Immers Hij adviseert ons alles achter te laten om ze koste wat het kost in het bezit te krijgen. En Hij probeert hierdoor ons menselijk inzicht op te tillen naar het niveau van zijn goddelijke wijsheid. Het handelen in deze (G) geest vraagt om een samenwerking tussen een luisterend hart en nadenkend verstand. En is dat ook niet de ratio achter de volgende passages in de Schrift: ‘Het geloof is een schat in aarden potten’ en ‘Verzamelt u schatten in de hemel in plaats van op aarde’!? Het zijn immers deze uitnodigingen in het hier en nu en met het oog op onze toekomst om volgens Gods bedoelingen wijs te leren handelen. En deze uitnodigingen staan nog steeds. Een nieuwe wereld vanuit Gods perspectief die het nastreven waard is, die ons tijdelijk en eeuwig geluk en dat van anderen zal bevorderen.

‘God van tijd en eeuwigheid, ook U vraagt aan ons: Wat wil je dat Ik je geef? Mag dan ons antwoord zijn: Geef ons een opmerkzaam hart en een opmerkzame geest om U te vinden opdat wijzelf rechte wegen gaan en kiezen voor het goede tegen het kwade. Geef ons wijsheid en begrip opdat wij het zijn die u Rijk van vrede waar maken hier en nu, vandaag.’ …AMEN

 

Overweging 16e zondag 2020 A van 19 juli door pastoor Jacques Grubben

Reageren op iets dat je overkomt kan op twee of misschien wel op drie manieren plaatsvinden. Allereerst is er de reactie ‘met de botte bijl’ die we kunnen plaatsen tegenover het reageren ‘met zachtheid’. En er is ook nog de tussenvorm van het ‘schipperen’, de ene keer zus en de andere keer zo. We nemen vandaag alleen de eerste twee in ogenschouw. De eerste vorm van reageren krijgt bijvoorbeeld gestalte in het botweg en zonder begrip opleggen van regels die gehandhaafd moeten worden. Volgens sommigen maakt het kabinet zich daaraan schuldig als het gaat om de Coronaregels. Het volk wordt bot beroofd van haar vrijheid, een vorm van knechting, aldus deze groep. Ook het schreeuwen, vloeken en dreigen als een vorm van intimidatie kunnen wij als een voorbeeld van de ‘botte bijl’ – methode zien. Wij komen deze variant helaas tegen in onder meer relaties en gezinnen. Echter ook wereldleiders die te keer gaan op de sociale media maken zich hieraan schuldig. Tegenover dit alles staat het reageren met de ‘zachte hand’ maar dan niet met de bedoeling om ‘stinkende wonden’ te maken. Het hebben van geduld, een handelen vanuit het ‘wij’ in plaats van het ‘ik’ en de liefde vormen de leidraad van deze aanpak. Jezus, de mens geworden zoon van God is hét voorbeeld van deze methode. Denk maar eens aan zijn reactie op het aanstaande verraad van Judas tijdens het Laatste Avondmaal. En aan zijn antwoord op het verzoek van de apostelen Jacobus en Johannes om de beste plaatsen, links en rechts van Hem in de hemel, te bemachtigen. Of wat te denken van zijn geduldig en liefdevol gedragen lijden op het kruis dat wij bezingen in het lied ‘Lam Gods zo onschuldig…’ Jezus reageert en bestuurt met ‘zachtheid’. Hij houdt van ons met zachtheid. En dan mogen wij, als zijn leerlingen, werken met zachtheid schrijft broeder Hans-Peter Bartels ofm heel passend in een gedicht. Wat vertellen de lezingen?

  • het boek Wijsheid (12, 13, 16-19) spreekt over de almachtige God die rechtvaardig en met ‘zachtheid’ regeert over de schepping met de bedoeling wij mensen deze levensles ter harte nemen;
  • de brief van de apostel Paulus aan de Romeinen (8, 26-27) handelt over de noodzakelijke hulp van de Heilige Geest om het leven naar Gods bedoeling in te richten;
  • het Evangelie volgens Mattheüs (13, 24-43) is een vervolg op dat van vorige week. Het verhaalt over het tegelijkertijd opschieten van de tarwe en het onkruid.

Allereerst het boek Wijsheid of de Wijsheid van Salomo, de zoon van David. Het is een Deutero-canoniek boek dat wil zeggen dat het niet tot de Joodse canon, het Oude Testament, behoort. Het is geschreven in jaren 30-50 na Christus met het oog op de jonge Joden die in de diaspora, buiten Israël, leefden. Zij werden in het dagelijks leven geconfronteerd met de Griekse cultuur. In het boek wordt hen een spiegel voorgehouden. God is rechtvaardig maar evenzeer barmhartig als Hij de mensen met ‘zachte hand’ uitnodigt tot bekering. God heeft zorg voor alles en iedereen maar vraagt ook rekenschap aan de mens over zijn of haar gedrag. God is liefde maar is bij ongeloof en hoogmoed ook rechtvaardig. Met goedertierenheid probeert Hij het gedrag van mensen, o.a. de jonge Joden, bij te sturen of te corrigeren. Als je de berichten leest over het gedrag van vakantievierende jongeren in Knokke en Portugal, krijg je het gevoel dat deze levenslessen ook voor hen bedoeld zijn…

God kent de menselijke zwakheden en daarom heeft Hij, aldus de apostel Paulus in zijn brief aan de Joden-christenen van Rome, een helper, gids of een ‘kompas’ gestuurd die wij de Heilige Geest noemen. We zijn als gelovigen uitgenodigd om met Hem samen te werken om onze levensweg, met vallen en opstaan, tot een goed einde te brengen. Door middel van ‘zachte’ influisteringen of raadgevingen probeert Hij om met ons bijvoorbeeld onze verslavingen te overwinnen. Te denken valt aan het veelvuldig gamen of appen of het workaholic zijn. De enige bedoeling die God hiermee heeft is om ons met ‘zachte’ hand een heel en gelukkig mens te laten worden naar lichaam en geest. En om een vitale gemeenschap met Hem en de medemensen op te bouwen.

Tot slot de parabel van de tarwe en het onkruid. Het goede zaad, de tarwe, wordt overdag gezaaid maar in het ‘donker’ komt het onkruid op. Dat is niet alleen een natuurlijk maar ook een geestelijk beeld dat Jezus ons voorhoudt. De achtergrond van deze gelijkenis moge duidelijk. Er kan op twee wijzen gereageerd worden: met de ‘botte bijl’ of met de ‘zachte hand’. Wat is wijsheid? Jezus geeft zelf het antwoord. Door ter plekke met ongeduld en boosheid vernietigend te reageren, zo lijkt Hij te zeggen, krijgt de ‘boosdoener’, het onkruid, niet de gelegenheid zich om te keren naar God. En in zijn val trekt hij mogelijk ook de goede mens mee. Ook de mogelijk eerdere of latere goede vruchten komen niet tot zijn recht. Nee, God is een Vader die met liefde blijft aankloppen aan de deur van het hart door middel van de Heilige Geest. Zijn bedoeling is om zoveel mogelijk mensen tot geloof en geluk te brengen. En de vergeving is hét liefdesteken van God dat leven brengt en in leven houdt ten opzichte van methode van de botte bijl die de dood tot gevolg heeft

God regeert en bestuurt met zachtheid en Hij houdt van ons met zachte hand zodat wij werken met zachtheid door zijn voorbeeld te volgen…AMEN