Preek voor Christus Koning 2021, Cenakelkerk

Preek voor Christus Koning  2021                                                                              Herwi Rikhof

Daniël 7,13-14 / Joh. 18,33b-37

 

Dromen we in kleuren? Sommige onderzoekers zeggen van niet, anderen van wel: ze zeggen dat de meeste mensen wel in kleur dromen en zo’n 10 tot 12 % niet. De kleuren die mensen dan in hun dromen zien, zijn dezelfde kleuren als die ze overdag zien: de lucht is blauw, de trein is geel, het stoplicht rood. Er zijn ook theorieën over de kleuren, want die kleuren hebben een betekenis, maar een snelle tocht langs websites leert dat dezelfde kleur voor verschillende mensen verschillende associaties kan oproepen en verschillende betekenissen kan hebben. ‘Raadpleeg altijd meerdere websites of boeken voordat er overhaaste conclusies worden getrokken over kleuren in dromen,’ las ik op zo’n website. Niet erg informatief of beslissend: ongeveer alles kan.

Ik weet niet of ik ’s nachts droom en al helemaal niet of ik in kleuren droom. Soms herinner ik me ’s morgens iets, maar als ik probeer het me precies te herinneren, lukt dat niet, laat staan dat ik die flarden kan verwoorden en opschrijven. Maar ik ken mensen die wel duidelijk dromen, die hun nachtelijke dromen opschrijven en ook proberen te begrijpen wat die dromen te betekenen hebben.

Toen we de vorige week met de groep jongeren die zich voorbereiden op het vormsel aan het praten waren over welke verhalen uit de Schrift zij kenden en het mooiste vonden, werd ook het verhaal van Jozef genoemd die de droom van de zeven vette en zeven magere koeien kon uitleggen. Jozef is niet de enige. In zowel het Oude als het Nieuwe Testament komen we mensen tegen dromen uitleggen en die hun eigen dromen opgeschreven hebben, soms met een uitleg. Een van die teksten is een paar weken geleden door een predikant gebruikt om over corona en vaccineren te spreken als een duivels complot. Een van die teksten komen we hier elke zondag tegen wanneer we in deze kerk eucharistie vieren, in deze kerk die ‘vertaling’ is van de droom, het visioen van Johannes van het hemels Jerusalem en van de hemelse liturgie. In dat visioen klinkt de droom mee die Daniel heeft opgeschreven en die we vandaag gehoord hebben.

Van die droom van Daniel hebben we maar een stukje gehoord.  Om dat stukje te begrijpen is het wel goed iets meer over die droom en over Daniel te weten. Daniel is een van de jongemannen die door de koning van Babylon wordt meegenomen na de val van Jerusalem. Na een  training van een paar jaar wordt hij door de koning getest en aangesteld aan het hof. Hij is degene die een droom van de koning over een beeld dat op lemen voeten staat en dat door rotsblok wordt vernield kan uitleggen. Hij is ook degene die de tekst kan verklaren die plotseling tijdens een maaltijd waarbij de koning het vaatwerk uit de tempel van Jerusalem gebruikt op de wand verschijnt: gewogen en te licht bevonden staat er. En die avond wordt de koning gedood. Maar Daniel zelf krijgt ook dromen die hij opschrijft en wat we gehoord hebben is het slot van zijn eerste droom die hij opschrijft.

In die eerste droom ziet hij vier beesten, een leeuw met adelaarsvleugels, een beer, een panter met vier vleugels en vier koppen en een afschuwwekkend beest met tien hoorns met ogen. Dan wordt een hemels gericht ingesteld met een oude wijze op de troon. Dat afschuwwekkende beest wordt gedood en die andere drie werden onschadelijk gemaakt. En dan komt iemand die op een mens lijkt en die voor de troon van de oude wijze, de hoogbejaarde wordt gebracht. En hem wordt dan alle macht gegeven.

Daniel raakt in verwarring door die droom en vraagt om een verklaring. Die gaat dan vooral over de vier beesten, die vier koningen voorstellen, maar na hen zullen de heiligen van de Allerhoogste het koningschap ontvangen en voor altijd behouden (7,18.27). Maar in de uitleg staat niets over die iemand die op een mens lijkt. In de uitleg staat wel dat het om de heiligen, meervoud, gaat en niet om één persoon, maar die overgang van enkelvoud naar meervoud wordt niet uitgelegd.

Zonder nu te willen claimen dat ik – die dromen niet kan onthouden – wel dromen kan uitleggen, wil ik wel proberen iets meer te zeggen dan de uitleg die bij Daniel staat.

In de traditie van de kerk is die iemand die met de wolken van de hemel komt, begrepen als een verwijzing naar Jezus Christus. Ik begrijp dat wel en vind dat ook een mooie en diepzinnige uitleg. Het gaat er nu niet om of Daniel de komst van Jezus Christus voorspeld heeft of niet. Waar het om gaat is dat wanneer christenen die droom van Daniel zien als een droom over Jezus Christus ze iets belangrijks zeggen over Jezus Christus en over henzelf.

In de droom staan die vier beesten dus tegenover de iemand die op een mens lijkt. Die tegenstelling wordt nog onderstreept doordat die vier beesten uit de zee opstijgen en de mens met de wolken van de hemel komt. De zee is voor de Joden altijd een plek van chaos. Wanneer in het eerste hoofdstuk van Genesis verhaald wordt van de schepping, begint dat met chaos, tohoe wabohoe staat daar in het Hebreeuws, een onomatopee, een klanknabootsend woord, dat Buber meesterlijk vertaalt met Irrsal und Wirsal. Die wanorde wordt beetje bij beetje, dag voor dag, omgevormd tot een orde waaraan God zijn goedkeuring geeft. De chaos van het begin wordt een kosmos, een goede en mooie orde.

Die iemand die op een mens lijkt, komt niet zoals de beesten uit de zee, uit de chaos en komt ook niet om chaos te veroorzaken, zoals de beesten dat doen, maar hij komt met de wolken van de hemel. De hemel is de plaats van God, en de wolk is in het Oude en ook in het Nieuwe Testament een beeld voor de aanwezigheid van God. Een beeld dat tegelijkertijd iets van zichtbaars en onzichtbaars aangeeft, van ongrijpbaars ook. God trekt in een wolk met het volk door de rode zee, God neemt in een wolk bezit van de tempel, en uit een lichtende wolk klinkt op de Tabor een stem die zegt: ‘dit is mijn zoon, luister naar hem.’  In de absis is die wolk van God afgebeeld onder het kruis.

Beesten tegenover de mens, zee tegenover de hemel, chaos tegenover kosmos. Precies die tegenstelling kunnen we ook horen in het evangelie van vandaag. Daar staat Jezus tegenover Pilatus. Pilatus is de vertegenwoordiger van de Romeinse keizer, de bevelhebber van het bezettingsleger, iemand die staat in de lijn van de beesten uit de droom van Daniel. Jezus is die iemand die op een mens lijkt. Iets later in het passieverhaal van Johannes toont Pilatus de gegeselde en bespotte Jezus aan het volk en zegt dan: “ziehier, de mens”. Ecce homo.

Ook die chaos en kosmos komen terug in de evangelie-lezing van vandaag. Jezus zegt namelijk dat zijn koningschap niet van deze wereld is. Letterlijk staat er in het Grieks ‘uit deze kosmos’ ,uit deze ordening. ‘Mijn koningschap is niet van deze wereld’: zijn koningschap past niet in de ordening die gewoon is in de wereld van Pilatus, zijn koningschap past niet in een ordening die met macht en onderdrukking te maken heeft.

En nu wordt die overgang van enkelvoud naar meervoud in de uitleg van de droom van Daniel van belang. Jezus staat daar niet alleen voor zichzelf, hij staat daar voor alle christenen. Hij is koning, hij gaat respectvol om met mensen, hij is bezig te werken aan een barmhartige samenleving, aan een kosmos die Gods goedkeuring kan wegdragen. Zo zijn wij koningen, moeten wij respectvol omgaan met mensen, werken aan een barmhartige samenleving.

Door de maar voortdurende corona-crisis en door alle discussies over welke maatregelen wel en welke niet, komt in alle scherpte naar voren of wij die overgang in de uitleg van de droom van enkelvoud naar meervoud willen maken, of we ons willen aansluiten bij die mens die op de wolken van de hemel verschijnt met alle consequenties van dien.

Meer nieuws

Overweging, 28 november, 1e zondag Advent C 2021 door pastoor Jacques Grubben.

In de afgelopen tijd las ik een roman met als […]

Maatregelen om rekening mee te houden voor en tijdens de Vieringen i.v.m. de Corona-pandemie

Een kort overzicht van de maatregelen die door de regering, […]

Interview Streekomroep RN7met pastoor Jacques Grubben over Red Wednesday

De kerk aan de Groenestraat in Nijmegen werd woensdag 24 […]

Paus Franciscus over ‘De zaligsprekingen van de bisschop’

Zalig de bisschop die van armoede en vrijgevigheid zijn levensstijl […]

Boom bij Taborkapel verwijderd

Afgelopen vrijdag, 19 november, is de Betula (berkenboom) bij de […]