Preek voor de 29ste zondag door het jaar – 17 oktober 2021 Cenakelkerk

Preek voor de 29ste zondag door het jaar 2021                                               Herwi Rikhof
Jes. 53,10-11  Mc. 10,35-45

 

Het boek lag al een tijdje op een van de stapeltjes die her en der in mijn kamer en studeerkamer te vinden zijn. Stapeltjes boeken die ik nog niet gelezen heb en die ik wel soort bij soort heb liggen wachten: romans, detectives, boeken over kunst en geschiedenis en boeken die met spiritualiteit en theologie te maken hebben. Dit boek lag op dat laatste stapeltje. Ik koop meestal een boek omdat ik een recensie gelezen heb of omdat iemand mij het heeft aangeraden. Van dit boek weet ik het niet meer, waarschijnlijk een van mijn Amerikaanse vrienden. Het is geschreven door een columnist van de New York Times, David Brooks en de titel is: The Second Mountain. Het is in het Nederlands vertaald:  De tweede berg. De inleiding heb ik direct gelezen. Daarin legt hij die titel uit. Intrigerend en uitnodigend om verder te lezen, maar toen kwam er iets tussen en kwam het boek op het stapeltje.

Ik heb het nu weer op mijn bureau liggen en ik ben het aan het lezen en wel om een paar redenen.

Allereerst had ik deze week een doopgesprek, waarin de vader, een man van begin dertig heel kort iets over zijn werk en zijn leven vertelde en dat deed me terug denken aan wat ik van dat boek gelezen had. Deze week hebben we ook voor het eerst in twee groepen uit het evangelie Lucas gelezen, het verhaal over het Laatste Avondmaal. In de versie van Lucas hebben de leerlingen een discussie over wie de belangrijkste is, een discussie die in het evangelie van Marcus onderweg plaats vindt, zoals we net hebben gehoord. En ook die discussie deed me denken aan dat boek. Vervolgens wordt in dit weekend in alle bisdommen van Nederland begonnen met het synodale proces. Een van de grote thema’s is gemeenschap, een thema dat door de corona-crisis extra belangrijk geworden is, hebben we gemerkt en gemeenschap staat centraal in het laatste deel van dit boek.

De titel, The Second Mountain, de tweede berg is een pakkend beeld dat heel goed de inhoud treft. De tweede berg roept natuurlijke de eerste berg op, suggereert een contrast. Die eerste berg verwijst naar wat voor de meeste mensen, zeker aan het begin van hun leven, vanzelfsprekend is: een antwoord op de vraag wat wil je worden. Het gaat om dan om je talenten te ontwikkelen, duidelijk te maken wie je bent en wat je voorstelt, denken over een huis en een gezin, over werk en een carrière, het krijgen van kinderen het opbouwen van een vriendenkring, vakanties. plannen En dan gebeurt er iets, waardoor dat gewone patroon doorbroken wordt, waardoor het gewone leven in duigen valt of om bij dat beeld van de berg te blijven, waardoor de mensen in een dal terecht komen: er gaat iets mis met de baan, met het huwelijk, met de kinderen, ziekte.

Er zijn mensen die in dat dal verpieteren, die verongelijkt door het leven gaan en hun ongeluk koesteren, en er zijn mensen die de tweede berg op gaan. Maar die tweede berg is een andere dan de eerste en deze mensen worden door die tweede berg te beklimmen in zekere zin andere mensen. Ze realiseren zich dat ze betere mensen zijn dan het ego-ideaal dat zo bepalend was voor de eerste berg. ‘Beter dan hun ego-ideaal’: Brooks citeert hier Henri Nouwen. Brooks zegt ook dat deze mensen ingaan tegen idealen die in de cultuur dominant zijn en die te maken hebben met dat ego: geld, macht, roem, onafhankelijkheid, vrijheid.

Die tweede berg is in zekere zin anders dan de eerste, zei ik. Voor sommigen is die berg echt anders: ze gaan een heel ander leven leiden, nemen een andere baan, vertrekken naar een ander land. Voor anderen is het een voortzetting van het oude leven maar met andere accenten: het gaat niet meer om henzelf, om hun reputatie, carrière, status, maar om anderen, en om een groter, gemeenschappelijk goed.

Brooks geeft ook aan dat je de eerste berg anders beklimt dan de tweede. Op de eerste berg ben je ambitieus, denk je strategisch, gedraag je je onafhankelijk. Op de tweede berg ben je in relaties, zoek je intimiteit en ben je vasthoudend.

The Second Mountain is geschreven door een Amerikaan en dat is te merken aan de voorbeelden en soms ook wel in de stijl van redeneren, maar dat beeld van die twee bergen en de thema’s die Brooks eraan verbindt zijn ook herkenbaar voor ons, denk ik. Dat beeld van de twee bergen past bijvoorbeeld goed bij het evangelie van vandaag en ook bij de eerste lezing.

Eerste lezing komt uit de profeet Jesaja en is een gedeelte uit een lied over de dienaar van de HEER, teksten die vanaf het begin van onze traditie zijn toegepast op Jezus, de man van smarten. Het zijn teksten die altijd schuren, ook – en misschien wel vooral – als we gedeelten daaruit lezen tijdens de gebedsdienst op Goede Vrijdag. Vandaag blijf ik haken bij de laatste zin: hij zal zich belasten met hun fouten. Dat is precies wat Brooks in dat boek beschrijft, dat mensen die de tweede berg opgaan niet een gemakkelijk leven tegemoet gaan: omdat ze kiezen voor anderen, voor dat gemeenschappelijk goed, zijn hun dagen gevuld met verzoeken en verplichtingen, met de anderen. Hij citeert dan de schrijver C.S. Lewis die opmerkt dat de last van mijn buurman dagelijks op mijn schouders gelegd zou moeten worden, een last die alleen maar door nederigheid gedragen kan worden. Nederigheid tekent die dienaar van de HEER.

In het evangelie gebruikt Jezus twee andere beelden voor die twee bergen: de beker drinken en gedoopt worden. Net als bij dat beeld van die bergen gaat het om een verschuiving van betekenis. De tweede berg is anders dan de eerste.

‘De beker drinken’ roept, normaal gesproken, iets op van feest , glas wijn of zo, of een terrasje. Maar hier wijst die beker die Jezus drinkt vooruit naar het gebed dat hij later in de Hof van Olijven bidt. Het gebed waarin hij vraagt dat de beker van het lijden aan hem voorbij mag gaan, maar waaraan hij meteen toevoegt dat het niet om zijn wil, om zijn ego gaat – de eerste berg- , maar om de wil van God zijn Vader. Die beker gaat niet voorbij.

En met het doopsel gedoopt worden roept, normaal gesproken, het begin op, de doop van Jezus in de Jordaan. Straks zal ik een kindje dopen dat aan het begin van zijn leven staat. Maar Jezus zegt hier niet waarmee ik gedoopt ben, maar waarmee ik gedoopt word. En zo roept dat doopsel waar Jezus over spreekt niet zozeer het begin op, maar vooral het einde, het lijden, de dood. Paulus heeft dat prachtig verwoord in een tekst die we altijd in de paasnacht lezen, waarin hij de doop van ons christenen vergelijkt met het sterven en verrijzen van Christus en waarin hij de doop van de christen ziet als doodgaan aan het oude leven – de eerste berg- en verrijzen tot een nieuw leven – de tweede berg.

Vanwege de corona-crisis kunnen we nog steeds niet ter communie gaan zoals we gewend waren: door de hostie te dopen in de kelk. Ik heb dat altijd een mooie en diepzinnige gewoonte gevonden. Maar ook al doen we dat vandaag niet, vandaag klinkt wel mee: “kunnen jullie de beker drinken die ik drink. Kunnen jullie net als ik die tweede berg op gaan, durven jullie dat?”

Meer nieuws

Overweging, 28 november, 1e zondag Advent C 2021 door pastoor Jacques Grubben.

In de afgelopen tijd las ik een roman met als […]

Maatregelen om rekening mee te houden voor en tijdens de Vieringen i.v.m. de Corona-pandemie

Een kort overzicht van de maatregelen die door de regering, […]

Interview Streekomroep RN7met pastoor Jacques Grubben over Red Wednesday

De kerk aan de Groenestraat in Nijmegen werd woensdag 24 […]

Paus Franciscus over ‘De zaligsprekingen van de bisschop’

Zalig de bisschop die van armoede en vrijgevigheid zijn levensstijl […]

Preek voor Christus Koning 2021, Cenakelkerk

Preek voor Christus Koning  2021            […]