Preek voor de 5de zondag door het jaar 2021 Cenakelkerk

Preek voor de 5de zondag door het jaar 2021                                                      Herwi Rikhof

 Job 7,1-4.6-7 Mc. 1,29-39

 

We hadden thuis een boek over de ramp, de watersnoodramp, met plaatjes, maar ik had nog nooit filmbeelden gezien van de doorgebroken dijken en het overstroomde land, van de mensen op het dak van hun boerderij die zwaaien en om hulp roepen, van dood vee dat overal ronddrijft en van een kerktoren die boven het kolkende water uitsteekt. Beelden die ik sindsdien uit andere delen van de wereld heb gezien, maar die ik als jonge jongen voor het eerst zag, beelden uit ons eigen land, in een documentaire over de deltawerken. Terwijl ik die beelden zag, die vanuit een vliegtuig waren opgenomen, klonk de stem van een Zeeuwse boer die zei: ‘de Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam des Heren zij geprezen.’ Die beelden en die zin hebben veel indruk op mij gemaakt: over de jaren heen zie en hoor ik ze nog.

Later heb ik ontdekt dat die zin, ‘de Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam des Heren zij geprezen’, uit het boek Job komt en dat die zin als het ware de kern vormt van een hele gelovige houding ten aanzien van lijden, ziekte en dood. In die zin wordt uitgedrukt hoe je als gelovige je gedraagt, je moet gedragen in lijden en ziekte. Een soort gelatenheid, overgave, berusting, acceptatie. Het is goed zo, ik zie het wel niet, maar God weet wel wat goed is. Job is dan het voorbeeld van een echte gelovige: iemand die zich erbij neerlegt. ‘De naam des Heren zij geprezen’. Een houding die ook nu in de coronacrisis wel door bepaalde geestelijke leiders wordt gepropageerd.

Toen ik, jaren later, in mijn theologiestudie een keer het hele boek Job las, merkte ik dat dat ene zinnetje helemaal niet zo tekenend was voor Job, dat hij helemaal niet zo’n berustende man was, die alle ellende maar over zich heen liet komen. Zijn vrienden komen hem wel vertellen dat alle ellende een straf is, en dat hij het wel verdiend zal hebben, maar Job gaat tegen hen in en op het laatst is hij zo kwaad en opstandig dat hij God ter verantwoording roept, God voor het gerecht daagt. Hoezo de naam van de Heer zij geprezen. Ook dat klinkt door in de huidige crisis: mensen die als Job die crisis niet willen zien als een straf. Mensen, gelovigen, die zeggen dat de ellende en de ziekte, het geweld en het onrecht in onze wereld, niet iets is dat je overkomt als een storm of een sneeuwbui, maar dat daar oorzaken voor zijn, menselijke oorzaken. Mensen die zeggen dat precies als gelovige je je niet bij dat soort zaken moet neerleggen, mag neerleggen, maar dat je je moet verzetten, zoals Job zich verzette, zoals Jezus zich verzette. Want Jezus ging niet rond om tegen mensen te zeggen, ‘stil maar wacht maar alles wordt nieuw’. Jezus ging rond en genas.

Job, het voorbeeld van overgave, Job het voorbeeld van verzet. Twee vormen van geloven? Het is heel verleidelijk ze zo te zien en dan te kiezen. Maar ik weet niet of we aan die verleiding moeten toegeven. Het is te zwart – wit, het ademt teveel de sfeer uit van een soort tegenstelling tussen pessimisme – optimisme, tussen de stroperigheid en de taaiheid van de werkelijkheid, van structuren, van mentaliteit enerzijds en de maakbaarheid van de maatschappij en het leven anderzijds.

De eerste twee weken van Biden als president hebben haast een lawine van besluiten en decreten laten zien, een poging om de jaren van Trump ongedaan te maken, zoals Trump geprobeerd heeft de jaren van Obama ongedaan te maken. Maar we weten dat zaken veranderen niet zo gemakkelijk gaat. Ik moet als ik dit soort zaken tegenkom altijd denken aan een gebed dat aan Franciscus wordt toegeschreven maar dat waarschijnlijk van de Amerikaanse theoloog Niebuhr is: ‘Heer geef mij de kracht te veranderen wat ik kan veranderen, geef mij het geduld te accepteren wat ik niet kan veranderen, en vooral geef mij het inzicht om het onderscheid tussen die twee goed te kunnen maken’.

Dat is misschien realistischer dan te kiezen voor het een of voor het ander, maar misschien moeten we zelfs nog iets verder gaan en nog fundamentelere vragen stellen bij die tegenstelling van overgave en verzet, precies omdat het om een tegenstelling zou gaan in geloven, een tegenstelling in onze manier van met God omgaan, de tegenstelling van ‘de Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam van de Heer zij geprezen’ en God ter verantwoording roepen, God voor het gerecht dagen en al dan niet besluiten dat God niet deugt of zelfs niet bestaat vanwege het kwaad en de ellende in de wereld.

Wat voor plaatje zit daaronder, wat voor visie op God hebben we dat we geloven ofwel zien als een vorm van overgave ofwel zien als een vorm van verzet? Ik heb het vermoeden dat het plaatje dat er onderzit een tamelijk ongelovig plaatje is, een plaatje waarin God ons beloont of straft. Die overgave of dat verzet heeft dan te maken met het al dan niet willekeurig belonen of straffen, of beter, het willekeurig straffen, want over willekeurig belonen hoor je ons niet klagen, ook niet in het geloof. Maar het punt is niet die willekeur, het punt is dat we ten diepste denken in termen van straffen en belonen. Dát vind ik een ongelovige vooronderstelling al was het alleen maar omdat we in onze relatie met God onszelf centraal stellen. Waar heb ik dat aan verdiend? En dan praat ik nog niet eens over de reductie van een relatie, die zoals we van Jezus geleerd hebben een intieme en vertrouwelijke is, een relatie waarin we Vader, onze Vader, mogen zeggen tot een kille zakelijke, economische relatie van kosten en baten, van verdienen en belonen, van werkgever tot werknemer.

Het verhaal van Job: gaat dat nu om een worsteling van ons met God of om een worsteling van God met ons?

 

Meer nieuws

Overweging, 28 februari, 2e zondag 40 dagentijd 2021 B door pastoor Jacques Grubben.

In de afgelopen weken las ik een spraakmakend boek met […]

PaasChallenge in de parochies voor het hele gezin: “Wees niet bang!”

In samenwerking met de heilige Franciscusparochie (Bommelerwaard) en Jong Protestant […]

Preek voor de eerste zondag van de Veertigdagentijd 2021 Cenakelkerk

Preek voor de eerste zondag van de Veertigdagentijd 2021    […]

PLAATSEN VAN GENEZING: Het 9e woord ter bemoediging van onze bisschop Mgr. Gerard de Korte in de Veertigdagentijd..

Beste broeders en zusters, Afgelopen woensdag zijn wij de Veertigdagentijd […]