Preek voor de Tweede Kerstdag 2020 Cenakelkerk

Preek voor de Tweede Kerstdag 2020                                                                              Herwi Rikhof

Hand. 6,8-10; 7,54-60 / Mat. 10,17-22

 

Is het toeval dat we de dag nadat we de geboorte van Jezus hebben gevierd de dood van Stefanus gedenken? Is dat toeval? In veel gevallen gedenken we een heilige op de datum dat zij of hij overleden is, bijvoorbeeld Clara van Assisi op 11 augustus,  Willibrord op 7 november. We hebben ook feesten waar een zeker logica achter zit: we vieren Maria boodschap negen maanden voor de geboorte van Christus. Maar er zijn ook feesten waar zo’n gewone logica niet aanwezig is. Op 28 december gedenken we de moord op de kinderen in Bethlehem, maar dat zouden we na het feest van driekoningen moeten vieren, want Herodus gaf de opdracht tot de moord nadat hij ontdekte dat die wijzen naar hun land vertrokken waren zonder hem in te lichten over waar Jezus te vinden was. En als we niet de datum weten van het sterven – en dat weten we niet van Stefanus – dan is het toch een kwestie van toeval? Of is er misschien een andere reden te vinden. Ik denk dát het geval is voor het feest van vandaag, de gedachtenis aan Stefanus .

Maar ik moet wel zeggen dat de lezing van vandaag over Stefanus ons daar niet echt bij helpt. Dat komt omdat we maar twee fragmenten horen. Ik begrijp wel dat we niet die twee tamelijk lange hoofdstukken uit Handelingen die over Stefanus gaan, kunnen lezen, maar toch. Je hebt het hele verhaal nodig om te begrijpen waarom we vandaag, de dag nadat we de geboorte van Jezus hebben gevierd Stefanus’ dood gedenken.

Zoals gezegd, we hebben twee fragmenten gehoord uit die twee hoofdstukken over Stefanus. Als de hele Handelingen bekijkt dan ontdekt je snel dat Petrus en vooral Paulus de hoofdrolspelers zijn in de vroege kerk. Maar als je alleen let op het allereerste begin, op de spectaculaire groei van de kerk na Pinksteren in Jerusalem, dan is het opvallend dat  de evangelist Lucas, de schrijver van Handelingen, twee lange hoofdstukken aan Stefanus besteedt en het is ook opvallend dat Lucas op een soms subtiele, maar wel duidelijke manier lijnen trekt tussen zijn evangelie en deze Handelingen. Lucas tekent Stefanus als een echte volgeling van Jezus, als een echte christen.

Stefanus komt het eerst in beeld wanneer in de vroege gemeente een praktisch probleem ontstaat, dat misschien meer dan puur pragmatisch is.  De apostelen merken dat er een spanning is tussen enerzijds  de christenen met een Joodse achtergrond en christenen met een Griekse, Hellenistische achtergrond over de verdeling van goederen, over toeslagen. De Hellenisten voelen zich achtergesteld en de apostelen besluiten dan zeven mannen aan te stellen om te zorgen voor een eerlijke verdeling. Zeven, net als twaalf, een symbolisch getal. Zeven is het getal van de dagen van de goede, overvloedige schepping, zeven is het getal van de broden en de vissen waarmee Jezus een hongerige menigte voedt. Stefanus wordt als eerste van deze zeven genoemd.

Vanwege die problemen over een eerlijke verdeling van dagelijkse goederen wordt dus een nieuw ambt ingesteld. Dat nieuwe ambt krijgt nog geen speciale naam, maar later wordt dat ambt met de term diaconaat aangeduid, met dienst, of dienstsbaarheid. Het is een term die Jezus gebruikt om zijn leven, het doel van zijn leven, de reden van zijn komst in onze geschiedenis aan te duiden: ik ben niet gekomen om te heersen, maar om te dienen (vgl. Lc 12,37; 22, 27).

Wanneer Lucas Stefanus als eerste van de zeven voorstelt, zegt hij meteen dat Stefanus een man ‘vol geloof en heilige Geest’ is (6,5). Van die andere zes zegt Lucas dat niet. Vol heilige Geest, dat is Jezus ook wanneer hij gedoopt wordt en de Geest ontvangt. Vol heilige Geest is Jezus wanneer hij door de duivel in de woestijn op de proef wordt gesteld en hem weerstaat. Vol heilige Geest is Jezus wanneer hij voor het eerst in Nazareth op sabbat in de synagoge optreedt. ‘Vol heilige Geest’: een mooie omschrijving van de titel ‘Christus’. ‘Vol heilige Geest’: een mooie omschrijving van de titel christen.

In de fragmenten die we net hebben gehoord komt dat twee keer terug, wanneer gezegd wordt dat Stefans voor genade en kracht grote wondertekenen doet en wanneer hij voor de rechtbank, voor het Sanhedrin van zijn geloof getuigt. Piet Gerrits heeft precies dat moment gekozen om hier in de kerk te verbeelden. Stefanus de christen bij uitstek.

Die lijn tussen Jezus de Christus en Stefanus de christen wordt nog versterkt wanneer hij, zoals Jezus, beschuldigd wordt van Godslastering, wanneer tegen hem, zoals bij Jezus, valse getuigen optreden voor het Sanhedrin.. Jezus zegt weinig of niets tijdens zijn proces, maar Stefanus houdt een grote redevoering, maar daarin klinken wel de echo’s van de kritiek van Jezus op Schriftgeleerden en andere autoriteiten.

De lijn tussen Jezus de Christus en Stefanus de christen wordt op het eind opnieuw duidelijk en dat eind hebben we net gehoord. Stefanus die als Jezus onschuldig vermoord wordt en dan bidt zoals Jezus op het kruis bidt. Ook dat moment heeft Piet Gerrits afgebeeld. Stefanus de martelaar, de bloedgetuige.

Op die schildering heeft Piet Gerrits dus twee momenten van getuigen afgebeeld: op de voorgrond Stefanus die vol van de Geest voor zijn geloof uitkomt en op de achtergrond Stefanus de bloedgetuige die om vergeving bidt voor die hem vermoorden. Vaak wordt Stefanus als bloedgetuige afgebeeld, niet zo vaak als ‘gewone’ getuige. Hier in onze kerk staat Stefanus als ‘gewone’ getuige op de voorgrond.

Of ik nu de redenen die Piet Gerrits tot dit dubbelportret hebben geleid goed weergeef weet ik niet, maar ik vermoed dat hij het zó gedaan heeft om Stefanus de christen dichterbij te brengen. We hoeven, gelukkig maar, niet te getuigen met ons bloed voor ons geloof, maar we moeten wel van ons geloof getuigen. Zeker in deze moeilijk, onzekere, donkere corona-tijd kan onze geloofsgetuigenis, onze gelovige feeling voor welke waarden en welke normen van belang zijn en van belang moeten blijven straks van groot belang zijn, niet alleen voor onze kerk, maar ook voor onze samenleving. Ook al hoort deze locatie tot de gemeente Berg en Dal, een groot deel van onze parochie valt in de gemeente Nijmegen en die heeft als patroon Stefanus.

Toeval? Misschien, maar het  is geen toeval dat we de dag na de geboorte van Jezus de Christus de dood van Stefanus de christen gedenken.

Meer nieuws

Overweging 2e zondag door het jaar 2021 Cenakelkerk

  17 januari 2021 2e zondag door het jaar    […]

Leesgroep Borgman start 4 februari

Erik Borgman schreef “Alle dingen Nieuw, een theologische visie voor […]

Zaterdagavondviering 18.30 uur via YouTube kanaal Ontmoetingskerk

Op zaterdagavond om 18.30 uur vindt er in onze parochie […]

Overweging, 17 januari, 2e zondag door het jaar 2021 B door pastoor Jacques Grubben.

‘Het is weer groen’, zei een van onze priesterdocenten op […]

Week van Gebed voor Eenheid van start op zondag 17 januari, thema: #blijfinmijnliefde

#blijfinmijn­liefde. Dat is de oproep die in 2021 centraal staat […]