Preek voor het feest van de doop van de Heer 2021   Cenakelkerk

Preek voor het feest van de doop van de Heer 2021                              Herwi Rikhof

1 Joh. 5,1-9 / Mc. 1,7-11

 

Nee het was geen antireligieuze censuur. De afgelopen zondag keek ik naar een Engelse documentaire in Het uur van de wolf over de dirigent Bernard Haitink. Deze vertelde hoe hij altijd te werk ging en dat hij dat ook zijn studenten meegaf: beginnen bij de partituur te bestuderen en ‘if the Holy Spirit comes loose…’ (‘als dan de Heilige Geest losbarst…’) dan gebeurt het. Ik vond dat een opmerkelijke uitspraak. Ik wist niet dat Haitink gelovig was en de interviewer ging er ook niet op door. Maar nog opmerkelijker vond ik de vertaling in de ondertiteling: ‘als je de geest krijgt’ en geest met een kleine letter. Duidelijk een verkeerde vertaling van ‘Holy Spirit’. Ik heb een mail gestuurd naar de redactie van Het uur van de wolf met de vraag of het een foutje was of antireligieuze censuur. Het antwoord kwam nog diezelfde dag: die zin was niet vanuit antireligieuze opzet vertaald: ze hadden geprobeerd zo goed mogelijk te vertalen.

Een tamelijk onbevredigende reactie, omdat elke vertaling natuurlijk een poging is zo goed mogelijk weer te geven wat in die andere taal gezegd wordt. Dat is wat vertalen is. Of een vertaling correct is of niet is, een heel andere kwestie. En hier gaat het om een verkeerde vertaling, waarbij alle religieuze betekenissen verdwenen zijn. Wanneer een vertaler niet weet wat een term betekent, dan is het toch gewoon om woordenboeken of zo te raadplegen. Ik doe dat zelf vaak genoeg, ook om te kijken of er betekenissen zijn die ik niet weet.

Het gaat hier niet alleen om een woordje wel of niet goed vertalen, maar om wat het betekent en wat er gebeurt wanneer je een term die duidelijk religieus is, niet religieus vertaalt. Blijkbaar is voor Haitink dat proces van creativiteit iets religieus en heeft dat noemen van de heilige Geest ook te maken het verwonderlijke, verbazingwekkende en ook wel ongrijpbare van dat creatieve proces. Haitink verbaast zich in de documentaire er ook over dat hij maar wat zwaait en dat er dan prachtige muziek ontstaat.

Die verkeerde vertaling viel mij misschien ook wel op omdat ik weet hoe ingewikkeld en gecompliceerd een verwijzing naar de werkzaamheid van de Heilige Geest is. Wanneer er geen lockdown geweest zou zijn, zouden vanmiddag een twaalftal jongeren uit onze parochie gevormd zijn, zou de vormheer hen hier gezalfd hebben. Wij hebben in onze kerk een mooie traditie dat het vormsel plaats vindt op het feest van de doop van de Heer, omdat we op dat feest herdenken dat Jezus gedoopt is, dat hij gezalfd wordt met de heilige Geest en door de stem uit de hemel mijn Zoon genoemd wordt. De vormelingen komen dan ook naar voren met hun doopkaars, om aan te geven dat het vormsel bij de doop hoort, dat een christen niet alleen met water is gedoopt maar ook met de heilige Geest, zoals Johannes de Doper dat in het evangelie van vandaag formuleert.

In het evangelie van Marcus dat we dit jaar lezen draait Jezus zich midden in dat evangelie als het ware om en vraagt aan zijn leerlingen: wie zeggen jullie dat ik ben. Petrus antwoordt dan: de Christus, de Messias, de met de heilige Geest gezalfde. En wanneer Jezus dan uitlegt wat dat betekent, dat hij moet lijden en moet sterven, komt diezelfde Petrus in opstand: die interpretatie, invulling van Christus, Messias, van de met de Geest gezalfde, staat hem niet aan. Marcus maakt hier duidelijk dat dat gezalfd zijn met de heilige Geest geen eenvoudige, duidelijke zaak is, maar controverses oproept. In alle evangelies is dat terug te vinden. Jezus mag dan wel de Christus zijn, of zichzelf zo beschouwen, anderen, Farizeeën, Schriftgeleerden, hoge autoriteiten, doen dat niet en weer anderen, zijn leerlingen, geven aan die titel Christus een andere interpretatie aan dan Jezus. Of iets de werkzaamheid van de heilige Geest is, is niet altijd duidelijk, of misschien moet je zeggen is altijd niet duidelijk. Altijd moeten we ons afvragen of dit wel of niet de werkzaamheid van de heilige Geest is, of dit wel of niet een vrucht van de heilige Geest is. Dat moeten we, omdat die werkzaamheid een werkzaamheid in onze geschiedenis, in onze maatschappij, in ons leven is.

Wat in onze geschiedenis, maatschappij, leven gebeurt, is altijd dubbelzinnig. Dat hebben we deze week op een onthutsende manier kunnen zien bij de bestorming van het Capitool in Washington. Wat voor sommigen als een opstand tegen de dictatuur van corrupte politici was, was voor anderen – de meesten – een uiting van terrorisme. De aanvallers droegen heel wat symbolen mee, waaronder ook christelijke. De mensen die die christelijke symbolen meedroegen, zagen deze aanval als een soort kruistocht, maar andere christenen – een meerderheid – hebben dit geweld veroordeeld.

In de voorbereiding op het vormsel besteden we altijd aandacht aan de heilige Geest, aan de werkzaamheid van de Geest, aan de vruchten van die werkzaamheid, precies om die jongeren gevoelig te maken voor het ingewikkelde en gecompliceerde van die werkzaamheid. Allereerst dat die werkzaamheid er is en vervolgens dat je moet leren een onderscheid te maken tussen de werkzaamheid van de heilige Geest en van andere geesten. Omdat we dit jaar vanwege de corona niet ons gewone traject konden doen, hebben we een paar keer deze kerk gebruikt om die werkzaamheid wat tastbaar te maken en om dat onderscheiden een beetje in te oefenen. De verhalen die hier in de kerk afgebeeld staan, staan hier afgebeeld omdat in elk verhaal de werkzaamheid van de heilige Geest te zien is. Piet Gerrits heeft voor alle duidelijkheid boven elke afbeelding een tekst geschilderd waarin de Geest genoemd wordt.

Die verhalen zijn een selectie, maar wel een selectie die je kan helpen in dat waarnemen van de werkzaamheid van de heilige Geest nu en in dat proces van onderscheiden. Niet omdat die verhalen één op één betrekking hebben op ons en op onze situatie, maar omdat die verhalen als het ware boven zichzelf uit stijgen. In elk verhaal zit een element dat voor ons relevant is. Op tweede kerstdag heb ik gewezen naar Stefanus en wat hij voor ons inhoudt. Vandaag kijk ik naar de andere kant en zie daar Petrus in discussie met Simon de Magiër die denkt dat je de werkzaamheid van de heilige Geest kunt kopen. Een discussie die eeuwenlang toegespitst is geweest op het kopen van kerkelijke ambten: simonie. Maar in onze situatie wordt die discussie fundamenteler, omdat we zo gewend zijn veel of zelfs alles in economische termen uit te drukken. Marktwerking is dan het toverwoord. Door de coronacrisis zijn daar kanttekeningen bij geplaatst en meer dan kanttekeningen. Die discussie daar helpt ons in onze huidige situatie onderscheid te maken en te kiezen welke werking we de werking van de heilige Geest vinden. Marktwerking of toch liever niet?

In de absis van de doopkapel heeft Piet Gerrits het verhaal dat we vandaag hebben gehoord geschilderd: Jezus die door Johannes gedoopt wordt. Hij heeft ook op de zijwand die je ziet als je binnen komt, de Geest geschilderd als rustend op Jezus. De zalving met de Geest is iets dat blijft. De vraag naar dat onderscheid, wat is werking van de heilige Geest of niet ook.

Die vertaling in de documentaire was fout, maar wel een hele leerzame fout.

 

Meer nieuws

Preek voor de 3de zondag door het jaar 2021 Cenakelkerk

Preek voor de 3de zondag door het jaar 2021    […]

Het 6e bemoedigingsbericht van onze bisschop heeft als thema: DE BIJBEL ALS BRON VAN HOOP.

Broeders en zusters, Afgelopen zondag vierden wij de Zondag van […]

Overweging van 24 januari, 3e zondag, door het jaar 2021 B door pastoor Jacques Grubben.

Vandaag wordt de Bidweek voor de Eenheid onder de christenen […]

Overweging 2e zondag door het jaar 2021 Cenakelkerk

  17 januari 2021 2e zondag door het jaar    […]