Preek voor Maria Tenhemelopneming 2021 Cenakelkerk

Preek voor Maria Tenhemelopneming 2021                                                                    Herwi Rikhof

Openbaring 11,19; 12,1-6;10a / Lucas 1,39-56

 

Inleiding
Het feest dat we vandaag vieren heeft oude wortels. Het is ontstaan in Syrië in de 4de eeuw en van daaruit is het verspreid over het hele Oosten en daarna ook over het Westen. Het is het feest dat verbeeld wordt op de iconen, waarop we zien dat Maria gestorven is met de apostelen rond haar sterfbed. Het feest van de inslaping van Maria is in onze kerk verbeeld met een mozaïek, omdat volgens een traditie Maria ontslapen is in de zaal van het Laatste Avondmaal, terwijl de apostelen over vandaan weer door engelen naar die zaal gebracht waren. In de kapel met dat mozaïek staat altijd een losse icoon met de Maria die haar handen opheft in gebed. Die icoon zullen we straks hier voor het altaar zetten. Het gebed bij uitstek van Maria, het Magnificat, zullen we horen in het evangelie.  In het evangelie horen we ook een stukje dat een onderdeel is van een gebed dat tot Maria is gericht en waarin zij gevraagd wordt voor ons te bidden, het Weesgegroet. De biddende Maria staat vandaag centraal.

 

Preek
De cartoon in de krant was actueel en ook wel aardig. Niet een cartoon waardoor de tekenaar voor zijn leven hoeft te vrezen, ook niet een cartoon waardoor mensen hun abonnement opzeggen, maar wel een die je even aan het denken zet. Een cartoon die inspeelt op het verschijnen van dat rapport van een VN organisatie, IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) over het klimaat en de klimaatverandering en op de reacties daarop. De analyses van dat panel van wetenschappers uit alle streken van de wereld waren misschien voor sommige mensen niet nieuw en eerder een bevestiging van wat ze al wisten, maar toch. Nu het van zo’n belangrijke en brede organisatie kwam, kreeg het grote nieuwswaarde en moesten politici wereldwijd er wel op reageren. Al eerder dit jaar was duidelijk geworden dat een van de grote spelers, de Verenigde Staten, klimaatproblematiek weer serieus ging nemen en de doeleinden, die in Parijs in 2015 werden geformuleerd, wilde bereiken. President Biden reageerde op dat rapport met de opmerking dat de signalen onmiskenbaar zijn en de wetenschappelijke gegevens niet te ontkennen zijn. Over die Parijse doeleinden is het in de afgelopen jaren ook in onze Nederlandse politiek gegaan, maar nu kregen ze een urgentie en werd het klimaat meteen als een van de grote onderwerpen voor de nieuwe regering aangemerkt. Maar in de commentaren werd ook duidelijk dat die reacties vanuit de politiek nog niet betekenen dat de grote veranderingen die volgens dat klimaatrapport nodig zijn in onze levensstijl er ook werkelijk zullen komen. Die commentaren werden al snel bewaarheid toen president Biden nog geen twee dagen na het verschijnen van het klimaatrapport vanwege de economie de olieproducerende landen opriep meer olie te produceren en zo de benzine goedkoper te maken. In die cartoon zat het klimaat aan de ene kant van de wipwap en de politiek en economie aan de andere en die laatst twee hadden duidelijk zoveel gewicht dat er geen beweging in zat. Het klimaat en daarmee als die nodige veranderingen in levensstijl als een zwevend ideaal dat niet landt, niet kan landen door andere belangen en zwaardere interesses.

Is zoiets ook aan de hand met het Magnificat, het dat loflied van Maria dat we net in het evangelie hebben gehoord en dat een vast onderdeel is van het avondgebed van de kerk? Zijn de omdraaiingen waar zij het over heeft en die de kern uitmaken van dat lied,

Heersers ontneemt Hij hun troon,
maar Hij verheft de geringen,
Die hongeren overlaadt Hij met gaven
en rijken zendt Hij heen met lege handen

zijn die omdraaiingen zwevende idealen die maar niet landen? Is dat Magnificat een mooi voorbeeld van wishful thinking? Misschien, maar voordat we dat besluiten moeten we even stil blijven staan bij waarom en wanneer Maria dat loflied bidt en moeten we ook Weesgegroet in onze overwegingen betrekken.

Maria bidt dat loflied als een reactie op wat Elisabet zegt, of preciezer, waar Elisabet mee eindigt: ‘Zalig zij die geloofd heeft dat tot vervulling zal komen wat haar vanwege de Heer is gezegd’. Door die opmerking van Elisabet realiseert Maria zich wat er gebeurd is. Dat is niet vreemd, dat is eerder iets dat heel herkenbaar is. Hoe vaak is dat, bijvoorbeeld, niet gebeurd bij de afgelopen Olympische Spelen: dat het even duurt voordat die sporters zich realiseren dat ze gewonnen of verloren hebben, dat ze het niet kunnen geloven en dat anderen dat dan moeten zeggen, dat de volle impact pas veel later duidelijk wordt, als ze terug zijn, als ze de reacties van de anderen horen en zien, zo’n huldiging met de koning.

Wat is er dan gebeurd met Maria? Dat hebben we vandaag niet gehoord, maar aan het gedeelte dat we wel gehoord hebben gaat iets vooraf dat door veel kunstenaars is verbeeld: het bezoek van de engel Gabriel aan Maria in Nazaret, het verzoek om moeder te worden van ‘de zoon van de Allerhoogste’. De reactie van Maria op dat verzoek is in eerste instantie afwijzend, zoals in bijna alle roepingsverhalen in de Schrift. De eerst reactie van degene die geroepen wordt, is: waarom ik?, hoe kan ik nu? De reactie is in tweede instantie instemmend: ‘mij geschiede naar uw woord.’ Maar de impact van dat ja-woord wordt pas geleidelijk aan duidelijk, zoals dat is bij alle belangrijke beslissingen die wij nemen. Die opmerking van Elisabet helpt daarbij, is in zekere zin de eerste stap. We horen in de verhalen over Jezus een paar keer iets over Maria, en elke keer gaat het dan niet over iets gemakkelijks of moois, maar over onbegrip dat haar zoon achterblijft in de tempel en niet aan zijn ouders denkt ( Lk 2, 48-49), over een ongemakkelijke confrontatie – wie is mijn moeder, wie zijn mijn broers (Lk 8,21; vgl. 11,27-28) en natuurlijk over haar aanwezigheid bij het sterven van haar zoon als een misdadiger aan het kruis (Joh19, 25-27). Op al die momenten wordt duidelijk wat de consequenties zijn van dat ja-woord in Nazaret en dat Maria niet voor die consequenties wegloopt.

In het Weesgegroet wordt de begroeting van de engel gecombineerd met de begroeting van Elisabet. Maar dat ja-woord van Maria, dat in het evangelie daar tussen in klinkt, is niet in het Weesgegroet opgenomen. Logisch lijkt dat: als je je tot Maria richt, kun je wel de woorden van die twee die zich tot haar richten gebruiken en niet wat Maria zelf zegt. Maar ik denk dat dát te oppervlakkig is. Haar ja-woord wordt als het ware voorondersteld. Vanwege dat ja-woord kan Maria gevraagd worden voor ons te bidden. Voor ons zondaars, zeggen we niet zonder reden, dat wil zeggen voor mensen die de consequenties het ja-woord van hun doopsel en vormsel niet altijd serieus nemen, die weglopen voor de consequenties.

Maar misschien gaat het nog dieper. In dat loflied, het Magnificat karakteriseert Maria zich als dienstmaagd, als een eenvoudig meisje, vrouw, die verbaasd is dat God uitgerekend haar vraagt mee te werken aan zijn geschiedenis met mensen. In dat verzoek ziet ze die omdraaiingen gebeuren. Die omdraaiingen kunnen gebeuren wanneer mensen ja-zeggen, zoals zij dat gedaan heeft, wanneer wij dat verzwegen ja, dat stille ja ons eigen maken.

Op die cartoon met de wipwap zijn economie en politiek onbeweeglijke, zwaarwichtige grootheden. Als gelovigen weten we dat dat niet zo is of beter weten we dat dat niet zo hoeft te zijn. Wij kunnen onze economie, onze leef- en eetpatronen anders inrichten – het verdwijnen van de plofkip is daarvan een klein voorbeeld dat ook aangeeft hoe ongelooflijk moeizaam dat gaat. We kunnen onze politiek anders laten functioneren en de komende week zullen we waarschijnlijk zien dat nog veel moeizamer gaat dan die plofkip. Dat de Kerk dat loflied van Maria elke dag bidt als een soms pijnlijke en vaak ongemakkelijke herinnering aan ons ja-woord is broodnodig.

Meer nieuws

Overweging 11-12 september 2021 Cenakelkerk     

Overweging 11-12 september 2021              […]

Indrukwekkend Geloofsgesprek met de ernstig zieke Mgr. Harrie Smeets

Klik op bijgaande link: https://www.npostart.nl/geloofsgesprek/12-09-2021/KN_1726397

Overweging, 12 september, 24e zondag B 2021 door pastoor Jacques Grubben.

Een voorbeeld zijn voor een ander is niet altijd even […]

Gezocht: poetsengelen

De gezellige poetsploeg van de H. Antonius Abtkerk in Malden zoekt […]

Zondag 12 september TV-mis,vanaf 10.00 uur op NPO 2, vanuit Lourdes vanwege 100 jaar bedevaarten

De KRO zendt op zondag 12 september de wekelijkse televisiemis […]